Diệp Hạ Châu (Chó Đẻ) công dụng là gì ?
Diệp Hạ Châu (Chó Đẻ) – Loại Cỏ Nhỏ Được Dân Gian Dùng Hỗ Trợ Gan Và Thanh Nhiệt
Giữa những khoảng đất ẩm sau mùa mưa, ven đường đất đỏ hay quanh những khu vườn ở Tây Nguyên thường xuất hiện một loại cỏ nhỏ bé mà nhiều người từng nhìn thấy nhưng không quá để ý.
Người dân quen gọi nó là cây chó đẻ, còn trong Đông y, loại cây này có tên là diệp hạ châu. Dù mọc hoang và có vẻ ngoài đơn giản, đây lại là cây thuốc nam được sử dụng khá phổ biến trong dân gian Việt Nam từ nhiều năm nay.
Đặc biệt ở những vùng khí hậu nóng như Đắk Lắk, nhiều gia đình vẫn giữ thói quen phơi khô diệp hạ châu để nấu nước uống vào những ngày cơ thể nóng trong hoặc mệt mỏi.
1. Diệp Hạ Châu Là Gì?
Diệp hạ châu có tên khoa học là Phyllanthus urinaria, thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae).
Đây là loại cây thân thảo nhỏ, thường mọc hoang ở:
- ven đường
- bãi đất trống
- quanh vườn nhà
- nơi đất ẩm sau mưa
Cây phát triển khá mạnh vào mùa mưa, đặc biệt ở các tỉnh Tây Nguyên và miền Nam.
Tên “diệp hạ châu” có nghĩa là “chuỗi ngọc dưới lá”, bắt nguồn từ đặc điểm những quả nhỏ mọc dọc phía dưới cành lá của cây.
2. Đặc Điểm Nhận Biết Diệp Hạ Châu
Diệp hạ châu là loại cây khá dễ nhận biết nếu quan sát kỹ.
Hình dáng cây
- Thân nhỏ, mảnh
- Cao khoảng 20–50cm
- Thân có màu xanh hoặc hơi đỏ khi già
Lá cây
- Lá nhỏ, mọc đều hai bên cành
- Nhìn khá giống lá me non
- Màu xanh nhạt
Quả
Điểm đặc biệt nhất của cây nằm ở phần quả.
Những hạt nhỏ hình tròn mọc nằm phía dưới lá, xếp dọc theo cành như chuỗi hạt li ti. Đây cũng là lý do cây có tên “diệp hạ châu”.
Mùi vị
- Vị hơi đắng
- Tính mát theo Đông y
3. Thành Phần Dược Liệu
Theo một số nghiên cứu, diệp hạ châu chứa nhiều hoạt chất tự nhiên như:
- flavonoid
- tannin
- alkaloid
- lignan
Những thành phần này được cho là có liên quan đến tác dụng chống oxy hóa và hỗ trợ bảo vệ tế bào gan.
Tuy nhiên, phần lớn công dụng của cây hiện vẫn chủ yếu dựa trên kinh nghiệm dân gian và các nghiên cứu bước đầu.
4. Công Dụng Của Diệp Hạ Châu Theo Dân Gian
4.1. Hỗ Trợ Chức Năng Gan
Đây là công dụng nổi tiếng nhất của cây chó đẻ.
Trong dân gian, diệp hạ châu thường được dùng cho những người:
- nóng gan
- men gan cao
- cơ thể mệt mỏi
- thường xuyên uống rượu bia
Nhiều người dùng cây như một loại nước hỗ trợ thanh lọc cơ thể.
4.2. Thanh Nhiệt, Giải Độc
Với tính mát và vị đắng, diệp hạ châu thường được sử dụng vào mùa nóng để:
- làm mát cơ thể
- giảm cảm giác nóng trong
- hỗ trợ giảm mụn nhọt do nhiệt
Ở một số vùng quê, người dân còn nấu nước cây chó đẻ uống thay nước trà.
4.3. Hỗ Trợ Lợi Tiểu
Một số bài thuốc dân gian dùng diệp hạ châu nhằm hỗ trợ:
- tiểu khó
- tiểu nóng
- cơ thể tích nhiệt
4.4. Hỗ Trợ Tiêu Hóa
Người xưa đôi khi dùng cây trong trường hợp:
- đầy bụng
- khó tiêu
- ăn uống kém
5. Cách Dùng Diệp Hạ Châu Phổ Biến
Diệp hạ châu có thể dùng tươi hoặc phơi khô.
5.1. Dùng Tươi
Cây sau khi rửa sạch có thể:
- giã lấy nước
- nấu nước uống
Cách này thường được dùng khi cây mới hái.
5.2. Phơi Khô Sắc Nước
Đây là cách dùng phổ biến hơn.
Người dân thường:
- Rửa sạch cây
- Phơi khô dưới nắng nhẹ
- Bảo quản nơi khô ráo
- Sắc nước uống hằng ngày
5.3. Kết Hợp Với Một Số Dược Liệu Khác
Diệp hạ châu đôi khi được kết hợp với:
- nhân trần
- atiso
- mã đề
- cam thảo đất
để tạo thành các bài nước uống thanh nhiệt dân gian.
6. Lưu Ý Khi Sử Dụng
Dù là cây thuốc nam quen thuộc, diệp hạ châu vẫn cần sử dụng đúng cách.
Không nên lạm dụng
Dùng quá nhiều hoặc kéo dài có thể khiến cơ thể:
- Lạnh bụng
- Mệt mỏi
- Khó chịu do tính mát của cây
Không thay thế thuốc điều trị
Diệp hạ châu chỉ mang tính hỗ trợ, không nên tự ý dùng thay cho thuốc chữa bệnh.
Thận trọng với phụ nữ mang thai
Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi sử dụng.
Người huyết áp thấp nên cẩn thận
Do cây có tính mát nên một số người thể hàn hoặc huyết áp thấp có thể cảm thấy mệt khi dùng nhiều.